Başa Çıkma Mekanizmaları: Fonksiyonel Stratejilerden Güvenlik Davranışlarına Kapsamlı Bir Harita

Formülasyonda başa çıkma mekanizmalarını yalnızca "uyumlu" ve "uyumsuz" olarak ikiye ayırmak yetmez; her mekanizmanın bir bağlamı, gelişimsel işlevi ve sürdürücü etkisi vardır. Bu rehberde, Lazarus ve Folkman'ın işlemsel stres modelinden Salkovskis'in güvenlik davranışlarına, şema başa çıkma modlarından deneyimsel kaçınmaya uzanan teorik zemini somut örneklerle ele alacak ve kapsamlı bir başa çıkma haritası oluşturmayı öğreneceksiniz.

Başa Çıkmanın İki Yüzü

Murat'ı üç aydır sosyal kaygı nedeniyle görüyorsunuz. Formülasyonunuz net: "yetersiz bulunacağım" çekirdek inancı, kişilerarası değerlendirilme tetikleyicileri, kaçınma ve güvenlik davranışları biçiminde tezahür eden başa çıkma örüntüsü. Toplantılarda çıkışa yakın oturuyor, sosyal ortamlarda telefonunu kalkan gibi kullanıyor, iş dışı davetleri düzenli olarak reddediyor. Formülasyondaki "başa çıkma" kutusuna bunları yazıyorsunuz ve bir adım ileri gitmiyorsunuz.

Ancak Murat'ın hayatına daha geniş bir lens ile baktığınızda tablo farklılaşıyor: haftada üç gün koşuyor ve bunun "kafasını boşalttığını" söylüyor. Her akşam on beş dakika günlük tutuyor; düşüncelerini yazarak düzenliyor. Kaygısı yoğunlaştığında kardeşini arıyor; bu aramalar "nefes aldırıyor" ona. Sunumlardan önce öğrendiği nefes egzersizlerini uyguluyor. Bunlar formülasyonunuzda nerede?

Bu yazıda, başa çıkma mekanizmalarının neden "fonksiyonel/disfonksiyonel" ikili ayrımının çok ötesinde bir klinik harita gerektirdiğini, Lazarus ve Folkman'ın (1984) işlemsel stres modelinden Salkovskis'in (1991) güvenlik davranışları kavramına, Young ve arkadaşlarının (2003) şema başa çıkma modlarından Hayes ve arkadaşlarının (2012) deneyimsel kaçınma formülasyonuna uzanan teorik zemini somut bir vaka üzerinden ele alacağız.

Başa çıkmayı bir harita olarak belgelemek dört somut kazanç sağlar:

• Müdahale isabetli olur: her mekanizmanın işlevini görünce hangi stratejinin güçlendirileceği, hangisinin azaltılacağı netleşir.
• Güvenlik davranışları görünür olur: "kaçınma" etiketinin altında saklanan ince stratejiler ayrışır ve doğru müdahaleye bağlanır.
• Mevcut güçler harekete geçer: danışanın zaten işe yarayan stratejileri tedavinin kaynağına dönüşür.
• Danışanla empati derinleşir: her mekanizmanın gelişimsel işlevi anlaşıldığında yargı yerini anlayış alır.

Neden "Uyumlu ve Uyumsuz" Listesi Yetmiyor?

Lazarus ve Folkman'ın (1984) işlemsel stres modeli, başa çıkma araştırmasının temel taşıdır ve kritik bir noktanın altını çizer: başa çıkma bir kişilik özelliği değil, kişi ile çevre arasındaki etkileşime yanıt olarak sürekli değişen bir süreçtir. Aynı kişi aynı gün içinde farklı stresörlere farklı stratejilerle yanıt verebilir; bir bağlamda işlevsel olan mekanizma, başka bir bağlamda sorunu sürdüren faktöre dönüşebilir. Dolayısıyla formülasyondaki "başa çıkma" kutusuna sabit bir etiket koymak ("kaçıngan" ya da "problem odaklı") klinik gerçekliğin karmaşıklığını yakalayamaz.

Skinner ve arkadaşlarının (2003) kapsamlı derleme çalışması bu karmaşıklığı somutlaştırır: yüzün üzerinde değerlendirme sistemi incelenmiş ve dört yüzü aşkın farklı başa çıkma kategorisi tespit edilmiştir. Bu bulgular, alanın kendisinin bile tek bir taksonomi üzerinde uzlaşamadığını göstermektedir. Klinik formülasyon için bunun anlamı şudur: bir başa çıkma mekanizmasını anlamak, onu doğru kategoriye yerleştirmekle değil, işlevini, bağlamını ve sürdürücü etkisini haritalandırmakla mümkündür.

Salkovskis'in (1991) güvenlik davranışları kavramı bu noktada devreye girer. Güvenlik davranışları, klasik kaçınmadan farklıdır: kişi korkulan duruma girer ama ince kaçınma stratejileriyle korkulan sonucu önlemeye çalışır. Sosyal kaygısı olan kişi partiye gider ama köşede durur; panik bozukluğu olan kişi markete gider ama her zaman çıkışa yakın kalır. Kısa vadede rahatlama sağlar, ama uzun vadede "kötü bir şey olmadı" deneyimini güvenlik davranışına atfettirir ve kaygıyı ayakta tutar. Bu mekanizmalar formülasyonda yalnızca "kaçınma" olarak etiketlendiğinde, tedavi planı da yüzeysel kalır.

Fonksiyonel Başa Çıkma: Rahatlamanın Ötesinde

Carver, Scheier ve Weintraub'un (1989) geliştirdiği COPE envanteri, fonksiyonel başa çıkmayı iki ana eksende kavramsallaştırır: problem odaklı başa çıkma (stresörü doğrudan değiştirmeye yönelik stratejiler: planlama, aktif başa çıkma, araçsal destek arama) ve duygu odaklı başa çıkma (stresörün yarattığı duygusal tepkiyi düzenlemeye yönelik stratejiler: kabul, pozitif yeniden çerçeveleme, duygusal destek arama). Ancak bu ikili ayrım, klinik pratikte yetersiz kalabilir; çünkü aynı davranış her iki işlevi de üstlenebilir. Murat'ın koşması hem duygu düzenleme (koşu sırasında kaygı düşer) hem de problem çözme (koşu sonrası düşünceler netleşir, iş kararları kolaylaşır) işlevi görür.

Fonksiyonel bir başa çıkma mekanizmasını tanımlayan şey, kategorisi değil, sonucudur: strateji, stres kaynağını veya strese verilen tepkiyi uzun vadede iyileştiriyor mu? Kişinin davranış repertuvarını genişletiyor mu, yoksa daraltıyor mu? Fredrickson'ın (2001) genişlet-ve-inşa-et kuramı (bir önceki yazımızda kaynak analizinde de değindiğimiz) burada tekrar karşımıza çıkar: fonksiyonel başa çıkma yalnızca mevcut stresi azaltmaz, zamanla yeni kaynaklar inşa eder. Murat'ın düzenli koşusu yalnızca o anki kaygıyı azaltmaz; bedensel farkındalık, öz-yeterlik duygusu ve uyku kalitesi gibi kaynakları da besler.

Linehan'ın (1993) DBT çerçevesindeki sıkıntıya dayanma (distress tolerance) becerileri, fonksiyonel başa çıkmanın bir başka boyutunu açar: bazı durumlar hemen çözülemez ve problem odaklı başa çıkma uygun değildir. Bu durumlarda "sorunu çözmeden, anı sürdürme" kapasitesi kendisi bir fonksiyonel başa çıkmadır. TIPP (Temperature, Intense exercise, Paced breathing, Progressive relaxation) gibi somut teknikler, kriz anında dürtüsel veya kendine zarar verici tepkilerin yerine geçen acil durum stratejileridir. Murat'ın sunumlardan önce uyguladığı nefes egzersizleri tam da bu kategoriye girer: sunumu kaçınarak iptal etmek yerine, fizyolojik aktivasyonu tolere ederek duruma girmeyi mümkün kılıyor.

Klinik belgelendirmede fonksiyonel mekanizmaları kaydederken üç boyut kritiktir: mekanizmanın kendisi (ne yapıyor?), tetikleyici bağlamı (hangi durumlarda devreye giriyor?) ve etkililik düzeyi (ne kadar işe yarıyor, 0-10?). Bu üç boyutun yanı sıra mekanizma türünü de sınıflandırmak (problem odaklı, duygu odaklı, sosyal destek, fiziksel aktivite, yaratıcı ifade, bilinçli farkındalık, diğer) tedavi planında hangi alanların güçlü, hangilerinin geliştirilmeye açık olduğunu görmeyi kolaylaştırır. Murat örneğinde fiziksel aktivite ve bilinçli farkındalık (mindfulness) boyutları güçlüyken, sosyal destek boyutu yalnızca bir kişiyle (kardeş) sınırlıdır; bu, müdahalenin sosyal destek ağını genişletmeye öncelik vermesi gerektiğini gösterir.

Disfonksiyonel Başa Çıkma ve Güvenlik Davranışları: Sorunu Çözerken Sürdürmek

Disfonksiyonel başa çıkma, kısa vadede rahatlama sağlayan ancak uzun vadede sorunu sürdüren (hatta derinleştiren) stratejileri kapsar. Ancak burada kritik bir nüans vardır: "disfonksiyonel" etiketi mekanizmanın kendisine değil, belirli bir bağlamdaki sonucuna aittir. Salkovskis'in (1991) güvenlik davranışları kavramı bu nüansı en iyi örnekleyen çerçevedir. Güvenlik davranışı, korkulan duruma girip ama ince kaçınma stratejileriyle korkulan sonucu önlemeye çalışmaktır. Murat toplantılara katılır; bu klasik kaçınma değildir. Ama her zaman çıkışa yakın oturur, mümkün olduğunca söz almaz ve toplantı bitince hızla ayrılır. Toplantı "iyi geçtiğinde" bunu kendi yetkinliğine değil, güvenlik davranışlarına atfeder: "Bir şey olmadı çünkü dikkat çekmedim." Bu atıf, çekirdek inancın sınanmasını engeller ve kaygıyı ayakta tutar.

Hayes, Strosahl ve Wilson'ın (2012) Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) çerçevesindeki deneyimsel kaçınma kavramı, güvenlik davranışlarını daha geniş bir perspektife taşır. Deneyimsel kaçınma, yalnızca davranışsal kaçınmayı değil, istenmeyen iç deneyimleri (düşünceler, duygular, bedensel duyumlar) kontrol etme veya ortadan kaldırma girişimlerinin tamamını kapsar: düşünce bastırma, duygusal uyuşma, dikkat dağıtma, madde kullanımı. ACT'in temel tezi, bu kontrol girişimlerinin paradoksal olarak acıyı artırdığıdır: bastırılan düşünce daha sık gelir, kaçınılan duygu daha yoğun hissedilir. Murat'ın sosyal ortamlarda telefonunu kalkan gibi kullanması, yalnızca davranışsal bir kaçınma değil, aynı zamanda "yetersiz bulunacağım" düşüncesiyle temas etmekten kaçınma, yani deneyimsel kaçınmadır.

Young, Klosko ve Weishaar'ın (2003) Şema Terapisi, disfonksiyonel başa çıkmaya gelişimsel bir boyut ekler. Şema başa çıkma modları, teslim olma (compliant surrenderer), kaçınma (detached protector) ve aşırı telafi (self-aggrandizer), erken dönem uyumsuz şemaların aktive olduğu anlarda devreye giren, genellikle otomatik ve bilinç dışı başa çıkma kalıplarıdır. Kritik nokta şudur: bu kalıplar çocukluk döneminde uyumlu tepkilerdi. İhmal eden bir ebeveyn karşısında "kopuk koruyucu" moda geçmek (duyguları kapatmak, ilişkiden çekilmek) çocuk için hayatta kalma stratejisiydi. Yetişkinlikte aynı mod, yakın ilişkilerde duygusal yakınlıktan kaçınmaya dönüşür. Formülasyonda bu gelişimsel bağlam olmadan "kaçınma" etiketi, hem klinik resmi eksik bırakır hem de danışanla empati kurmayı zorlaştırır.

Disfonksiyonel mekanizmaları belgelerken beş boyut önem taşır:

• Mekanizmanın kendisi
• Tetikleyici bağlam
• Kısa vadeli rahatlatma düzeyi (0-10)
• Hangi ihtiyacı karşıladığı
• Uzun vadede hangi temaları sürdürdüğü

Bu beş boyutun bir arada belgelenmesi, mekanizmanın neden devam ettiğini hem terapist hem danışan için görünür kılar. Belgelendirmeye ek olarak bir müdahale planı bölümü eklemek bunu doğrudan tedavi planına bağlar; bu bölüm "Yerine geçecek fonksiyonel alternatifler neler?" ve "Hangi müdahale stratejileri uygulanabilir?" (davranış deneyleri, aşamalı maruz bırakma, bilişsel yeniden yapılandırma, alternatif başa çıkma öğretimi, motivasyonel görüşme) sorularını içerir.

Kapsamlı Başa Çıkma Haritası: Bütünü Görmek

Fonksiyonel ve disfonksiyonel mekanizmaları ayrı ayrı belgelemek önemli bir adımdır, ama başa çıkma haritası ancak bu iki repertuvar bir arada değerlendirildiğinde anlam kazanır. Compas ve arkadaşlarının (2001) stresle başa çıkma modelinde vurgulanan "başa çıkma dengesi" kavramı burada kritiktir: bir kişinin uyum kapasitesi yalnızca fonksiyonel mekanizmalarının gücüyle değil, fonksiyonel ve disfonksiyonel stratejiler arasındaki oranla, bu stratejilerin hangi bağlamlarda devreye girdiğiyle ve birinden diğerine geçiş esnekliğiyle belirlenir.

Murat'ın haritası bu dengeyi somut olarak gösterir: fonksiyonel mekanizmaları (koşu, günlük, kardeşle iletişim, nefes egzersizi) bireysel ve özel alanlarda yoğunlaşırken, disfonksiyonel mekanizmaları (çıkışa yakın oturma, telefonla kalkanlanma, söz almama, sosyal davetleri reddetme) kişilerarası ve kamusal alanlarda dominant. Bu "alan ayrışması" rastgele değildir; sosyal kaygının çekirdek inancıyla ("beni yetersiz bulacaklar") tutarlıdır: değerlendirilme riski düşük bağlamlarda Murat etkili başa çıkabiliyor; risk algısı yükseldiğinde güvenlik davranışlarına geçiyor. Kapsamlı harita bu örüntüyü görünür kılar.

Wells'in (2009) metabilişsel terapi perspektifinden bakıldığında, bir boyut daha eklenir: kişinin başa çıkma stratejileri hakkındaki inançları. Murat güvenlik davranışlarının işe yaradığına inanıyor ("Toplantılarda sessiz kalmasam rezil olurum"). Bu metabilişsel inanç, davranışın kendisi kadar (belki daha fazla) sürdürücüdür. Kapsamlı başa çıkma haritası, mekanizmaların envanterinin yanı sıra bu inançları ve mekanizmalar arası etkileşimleri de değerlendirmelidir: fonksiyonel mekanizmalar hangi koşullarda "yetersiz" kalıyor ve disfonksiyonel olanlara geçiş ne zaman tetikleniyor?

Doldurulmuş Örnek: Kapsamlı Başa Çıkma Analizi

Murat, 32 yaşında, yazılım mühendisi. Sosyal kaygı nedeniyle başvurdu. Aşağıda, Murat için doldurulmuş bir kapsamlı başa çıkma analizi şablonu yer almaktadır.

Bölüm 1: Fonksiyonel Mekanizmalar

Fonksiyonel Başa Çıkma Stratejileri Envanteri: İş sonrası koşu (haftada 3 gün, 30-40 dakika): kaygı düşüyor, düşünceler netleşiyor. Her akşam yatmadan önce 15 dakika günlük tutma: gün içindeki olayları yazarak işleme, düşünce düzenleme. Kaygı yoğunlaştığında kardeşini arama (haftada 2-3 kez): "nefes aldırıyor, yalnız olmadığımı hissettiriyor." Sunumlardan önce kutu nefesi (box breathing) uygulama: fizyolojik aktivasyonu düşürüyor. Hafta sonları doğa yürüyüşleri: ruminasyonu kesintiye uğratıyor.

Genel Fonksiyonel Başa Çıkma Gücü: 6/10

Bölüm 2: Disfonksiyonel Mekanizmalar

Disfonksiyonel Başa Çıkma Stratejileri Envanteri: Toplantılarda çıkışa yakın oturma (güvenlik davranışı: "kontrol bende olsun" ihtiyacı). Sosyal ortamlarda telefonu kontrol etme (deneyimsel kaçınma: sosyal etkileşim talebini azaltma). İş toplantılarında mümkün olduğunca söz almama (güvenlik davranışı: "dikkat çekmezsem değerlendirilmem" inancı). Yeni tanıştığı kişilerle göz temasından kaçınma (kaçınma). Hafta içi akşamları sosyal davetleri sistematik olarak reddetme (davranışsal kaçınma).

Disfonksiyonel Mekanizma Kullanım Sıklığı: 7/10

Bölüm 3: Genel Değerlendirme

Başa Çıkma Haritası Analizi: Murat'ın başa çıkma haritası belirgin bir alan ayrışması ortaya koyuyor. Fonksiyonel mekanizmalar (koşu, günlük, kardeşle telefon, nefes egzersizi) bireysel ve özel alanlarda yoğunlaşırken, disfonksiyonel mekanizmalar (çıkışa yakın oturma, telefon kalkanı, söz almama, davet reddi) kişilerarası ve kamusal alanlarda dominant. Bu örüntü, "beni yetersiz bulacaklar" çekirdek inancıyla tutarlı: değerlendirilme riski düşük bağlamlarda Murat işlevsel başa çıkabiliyor; risk algısı yükseldiğinde güvenlik davranışlarına geçiyor. Koşu ve günlük tutmanın sağladığı öz-düzenleme kapasitesi sosyal alana transfer edilebilir potansiyelde ancak şu an bu transfer gerçekleşmiyor.

Güçlü Yönler ve Değişim Alanları: Güçlü yönler: tutarlı egzersiz rutini (3 aydır aksatmamış), yazarak düşünce düzenleme becerisi, en az bir güvenli kişilerarası ilişki (kardeş). Öncelikli değişim alanları: toplantılardaki güvenlik davranışlarının aşamalı olarak azaltılması, koşu/nefes egzersizi ile kazanılan öz-düzenleme becerisinin sosyal bağlamlara genişletilmesi, "dikkat çekmezsem güvendeyim" metabilişsel inancının sorgulanması.

Bölüm 4: Tedaviye Entegrasyon

Fonksiyonel mekanizmaları güçlendirme: koşu sonrası sosyal aktivite planlaması (duygu düzenleme sonrası maruz kalma), günlük tutmayı seans öncesi hazırlığa dönüştürme, kardeşle ilişkideki güven deneyimini diğer ilişkilere genelleme çalışması. Disfonksiyonel mekanizmaları azaltma: güvenlik davranışlarının aşamalı bırakılması: ilk adım toplantıda telefonu cebinde tutma deneyi, ikinci adım toplantıda bir kez söz alma deneyi. Davranış deneyleri ile "değerlendirilme" inancını test etme: "Söz alırsam ne olur?" hipotezini toplantıda sınama. Entegrasyon stratejileri: fonksiyonel mekanizmaları günlük rutine dahil etme, disfonksiyonel mekanizmaları azaltma planı, davranış deneyleri ile test etme.

Etkili Başa Çıkma Belgelendirmesinin 5 İlkesi

Kaçınılması Gereken 4 Hata

Fonksiyonel-Disfonksiyonel Ayrımını Sabit Bir Etiket Olarak Görmek

Lazarus ve Folkman'ın (1984) vurguladığı gibi, başa çıkma bağlama bağımlı bir süreçtir. Aynı mekanizma farklı bağlamlarda farklı işlev görebilir: sosyal geri çekilme, tükenmişlik sonrası iyileşme döneminde fonksiyonel ("kendimi toplamam lazım") ama kronik yakınlıktan kaçınma biçiminde disfonksiyoneldir. "Bu strateji disfonksiyonel" şeklinde sabit bir etiket koymak, bağlamsal değişimi görmezden gelir. Formülasyonda her mekanizmayı belirli bir bağlamla eşleştirin: "X durumunda Y mekanizması Z işlevi görüyor."

Güvenlik Davranışlarını Klasik Kaçınmayla Karıştırmak

Güvenlik davranışları ve klasik kaçınma arasındaki fark, tedavi planını doğrudan etkiler. Klasik kaçınmada kişi durumdan tamamen uzak durur; maruz bırakma tedavisi buna uygundur. Güvenlik davranışında ise kişi duruma girer ama ince kaçınma stratejileriyle korkulan sonucu önlemeye çalışır. Salkovskis (1991) bu ayrımın neden kritik olduğunu göstermiştir: güvenlik davranışları eşliğinde yapılan maruz bırakma etkisini yitirir, çünkü "kötü bir şey olmadı" deneyimi davranışa atfedilir. Formülasyonda bu iki mekanizmayı ayrı ayrı belgelemeniz, doğru müdahaleyi seçmenizi sağlar.

Yalnızca Bireysel Başa Çıkmayı Değerlendirip Sistemik Faktörleri Atlamak

Başa çıkma bireysel bir süreç gibi görünür, ama aile sistemi, kültürel normlar ve toplumsal bağlam büyük ölçüde belirleyicidir. Bir kültürde "sosyal destek arama" adaptif bir strateji iken, duygusal bağımsızlığı vurgulayan bir ailede aynı davranış "zayıflık" olarak algılanabilir ve pekiştirilmeyebilir. Yalnızca bireyin stratejilerine odaklanan bir formülasyon, sistemik engelleri göremez: Murat'ın iş ortamındaki rekabetçi kültür, onun sosyal ortamlarda "güçlü görünme" zorunluluğunu pekiştiren bir faktör olabilir. Başa çıkma haritasına sistemik bağlamı da dahil edin.

Tüm Kaçınmayı Aynı Kategori Olarak Değerlendirmek

Klinik formülasyonda "kaçınma" terimi çok farklı mekanizmaları kapsar ve her biri farklı bir tedavi yaklaşımı gerektirir. Hayes ve arkadaşlarının (2012) deneyimsel kaçınması, iç deneyimlerden kaçınmadır: tedavisi psikolojik esneklik artırmadır. Salkovskis'in (1991) güvenlik davranışları, korkulan durumda ince kaçınmadır: tedavisi güvenlik davranışı bırakma deneyleridir. Young ve arkadaşlarının (2003) şema kaçınması, erken dönem uyumsuz şemayı aktive eden durumlardan kaçınmadır: tedavisi şema çalışmasıdır. Ve bazen kaçınma koruyucu ve adaptiftir (gerçekten tehlikeli bir durumdan uzak durmak). Tüm bunları "kaçınma" olarak etiketleyip aynı müdahaleyi uygulamak, tedaviyi etkisiz kılar.

Mindora ile Başa Çıkma Haritası Oluşturma

Yazıda ele aldığımız fonksiyonel-disfonksiyonel ayrımı, sürdürücü döngüler ve tedaviye entegrasyon boyutları, bunların hepsini yapılandırılmış olarak belgelendirmek zaman ve sistematik gerektirir. Mindora'nın Başa Çıkma Mekanizması modülü, bu ihtiyaca yönelik üç farklı şablon sunar.

Fonksiyonel Başa Çıkma Mekanizması: Danışanın sağlıklı stratejilerini, hangi durumlarda devreye girdiğini, 0-10 etkililik düzeyini ve mekanizma türünü (problem odaklı, duygu odaklı, sosyal destek, fiziksel aktivite, yaratıcı ifade, bilinçli farkındalık, diğer) kaydeder. Pekiştirme stratejileri bölümüyle fonksiyonel mekanizmaların güçlendirilmesini planlamayı sağlar.

Disfonksiyonel Başa Çıkma / Güvenlik Davranışı: Kısa vadeli rahatlatma düzeyi (0-10) ile birlikte hangi ihtiyacı karşıladığını, hangi temaları sürdürdüğünü ve uzun vadeli zararlarını belgeler. Müdahale planı bölümü, fonksiyonel alternatifleri ve müdahale stratejilerini (davranış deneyleri, aşamalı maruz bırakma, bilişsel yeniden yapılandırma) doğrudan mekanizmayla eşleştirir.

Kapsamlı Başa Çıkma Analizi: Her iki repertuvarı tek bir haritada birleştirir. Fonksiyonel ve disfonksiyonel envanterler, genel güç ve sıklık skalaları, başa çıkma haritası analizi (etkileşim ve baskın örüntüler) ve tedaviye entegrasyon planını içerir. Yazıda bahsettiğimiz "alan ayrışması" gibi örüntüleri görünür kılmak için ideal yapıdır.

Her üç şablonda oluşturduğunuz başa çıkma notları, danışanın klinik akışında kendi etiketiyle kronolojik olarak görünür; böylece mekanizmalar zaman içinde kaybolmaz, danışanın başa çıkma örüntüsünün hikâyesi bir bakışta okunur. Serbest metin yerine terapistler için tasarlanmış yapılandırılmış not editörü, mekanizma adını, tetikleyici bağlamı ve etkililik/rahatlatma ölçeğini tutarlı biçimde kaydetmenizi sağlar.

Kaynaklar

• Carver, C. S., Scheier, M. F. ve Weintraub, J. K. (1989). Assessing coping strategies: A theoretically based approach. Journal of Personality and Social Psychology, 56(2), 267–283.
• Compas, B. E., Connor-Smith, J. K., Saltzman, H., Thomsen, A. H. ve Wadsworth, M. E. (2001). Coping with stress during childhood and adolescence: Problems, progress, and potential in theory and research. Psychological Bulletin, 127(1), 87–127.
• Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226.
• Hayes, S. C., Strosahl, K. D. ve Wilson, K. G. (2012). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2. baskı). Guilford Press.
• Lazarus, R. S. ve Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. Springer.
• Linehan, M. M. (1993). Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder. Guilford Press.
• Salkovskis, P. M. (1991). The importance of behaviour in the maintenance of anxiety and panic: A cognitive account. Behavioural Psychotherapy, 19(1), 6–19.
• Skinner, E. A., Edge, K., Altman, J. ve Sherwood, H. (2003). Searching for the structure of coping: A review and critique of category systems for classifying ways of coping. Psychological Bulletin, 129(2), 216–269.
• Wells, A. (2009). Metacognitive Therapy for Anxiety and Depression. Guilford Press.
• Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner's Guide. Guilford Press.